Nông nghiệp Việt Nam: Chuyển đổi số và AI trở thành đòn bẩy tái cấu trúc chuỗi giá trị

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam đang chịu tác động kép từ biến đổi khí hậu, biến động thị trường và áp lực nâng cao năng suất, chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, yêu cầu tái cấu trúc theo hướng hiện đại, bền vững và dựa trên công nghệ ngày càng trở nên cấp thiết. Các tiêu chuẩn ESG, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, cũng như kỳ vọng về minh bạch trong chuỗi cung ứng đang thúc đẩy ngành nông nghiệp chuyển dịch từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và công nghệ. Trong dòng chảy đó, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trở thành đòn bẩy giúp giải quyết các bài toán cốt lõi như tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và thích ứng với rủi ro ngày càng gia tăng.

Tọa đàm “Nông nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên số: Tái cấu trúc để bứt phá bền vững” được tổ chức như một diễn đàn chuyên sâu, tập trung thảo luận ba trụ cột chiến lược của nông nghiệp hiện đại, bao gồm phát triển theo tiêu chuẩn ESG, đẩy mạnh cơ giới hóa sản xuất và ứng dụng AI trong quản lý, dự báo và tối ưu chuỗi giá trị. Sự kiện quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và tổ chức trong lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ và môi trường, nhằm chia sẻ góc nhìn đa chiều, cập nhật xu hướng và đề xuất các giải pháp thực tiễn, góp phần định hình hướng đi cho ngành nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi số và phát triển bền vững.

AI trong nông nghiệp: Doanh nghiệp cần lộ trình đúng để tránh “bẫy chuyển đổi”

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Hữu Hùng, Chuyên gia tư vấn FPT Digital, Tập đoàn FPT nhấn mạnh một điểm cốt lõi: trí tuệ nhân tạo (AI) trong nông nghiệp đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang từng bước hình thành hạ tầng số và nền tảng quản trị. Theo ông, AI đang phát huy hiệu quả trong ba nhóm bài toán chính gồm canh tác chính xác (tưới, bón), tối ưu vận hành thông qua tự động hóa và hỗ trợ thị trường với các chức năng như dự báo cung – cầu, truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã, việc ứng dụng cần được triển khai theo lộ trình phù hợp. Cụ thể, các đơn vị nên bắt đầu từ việc số hóa dữ liệu tối thiểu để nắm rõ các chỉ số vận hành cơ bản, sau đó lựa chọn các bài toán gắn trực tiếp với hiệu quả kinh tế như giảm chi phí, giảm hao hụt hoặc gia tăng giá trị sản phẩm, trước khi tiến tới mô hình kết hợp giữa công cụ số, con người và đối tác, với các giải pháp đơn giản làm nền tảng cho việc ứng dụng AI ở giai đoạn tiếp theo.

Ông Hùng cũng chỉ ra một số sai lầm phổ biến trong quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp nông nghiệp, trong đó đáng chú ý là việc đầu tư công nghệ trước khi xác định rõ bài toán kinh doanh. Theo ông, chuyển đổi số chỉ thực sự mang lại giá trị khi gắn trực tiếp với các mục tiêu cốt lõi như tăng doanh thu, giảm chi phí hoặc kiểm soát rủi ro, thay vì chạy theo xu hướng. Bên cạnh đó, việc triển khai rời rạc, thiếu liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị, chẳng hạn chỉ tối ưu sản xuất mà bỏ qua đầu ra, sẽ khó tạo ra hiệu quả tổng thể. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của triển khai các sáng kiến quick-wins trong giai đoạn đầu, giúp doanh nghiệp đạt được kết quả đo lường được trong ngắn hạn, từ đó củng cố niềm tin và duy trì động lực triển khai.

Cảnh báo về rủi ro trong trung hạn, chuyên gia FPT Digital cho rằng nếu không đẩy mạnh chuyển đổi số ngay thì chỉ trong tương lai gần, doanh nghiệp nông nghiệp có thể đối mặt với nhiều hệ quả như suy giảm khả năng dự báo và phản ứng trước biến động thị trường và thời tiết; biên lợi nhuận bị thu hẹp do chi phí vận hành cao và sai lệch trong kế hoạch; nguy cơ bị loại khỏi các thị trường xuất khẩu yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững; đồng thời tiếp tục phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân thay vì vận hành dựa trên hệ thống dữ liệu.

Mở rộng tiếp cận AI và định hình lại vai trò của ESG trong nông nghiệp

Tại tọa đàm, chuyên gia FPT Digital cũng nhấn mạnh vai trò của mô hình liên kết trong việc phổ cập công nghệ đến khu vực nông hộ và doanh nghiệp quy mô nhỏ. Theo đó, chi phí triển khai AI sẽ trở nên hợp lý hơn khi được tiếp cận thông qua các nền tảng dùng chung, dịch vụ thuê ngoài hoặc mô hình hợp tác xã, thay vì đầu tư riêng lẻ. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tối ưu chi phí mà còn mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ cao tới số đông, góp phần thu hẹp khoảng cách số trong nông nghiệp.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và các thực hành ESG được khuyến nghị cần được nhìn nhận dưới góc độ đầu tư dài hạn thay vì coi đó là chi phí bắt buộc. Việc ứng dụng công nghệ và tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững có thể giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, tối ưu sử dụng tài nguyên và gia tăng cơ hội tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao. Đồng thời, chuyển đổi số còn được xem là giải pháp quan trọng để xử lý bài toán “được mùa mất giá” thông qua điều phối cung – cầu, phân loại sản phẩm theo phân khúc và tối ưu logistics. Các chuyên gia cũng khẳng định công nghệ không thay thế con người, mà đóng vai trò hỗ trợ, giảm tải các công việc nặng nhọc, từ đó nâng cao năng suất và thu nhập cho người lao động. Trong dài hạn, chuyển đổi số cần được triển khai song hành với cơ giới hóa, trong đó công nghệ đóng vai trò định hướng những điểm đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Tọa đàm cho thấy, chuyển đổi số trong nông nghiệp Việt Nam hiện là quá trình tái cấu trúc toàn diện từ sản xuất đến thị trường. Trong bối cảnh áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng và các tiêu chuẩn quốc tế liên tục được siết chặt, việc chậm chuyển đổi có thể khiến doanh nghiệp đánh mất cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Ngược lại, những đơn vị tiếp cận đúng hướng, bắt đầu từ bài toán đo lường được ROI rõ ràng, triển khai theo lộ trình phù hợp và tận dụng sức mạnh liên kết, sẽ có cơ hội nâng cao hiệu quả vận hành, gia tăng giá trị sản phẩm và từng bước xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững cho nông nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới.